خواص درمانی گل گاو زبان

یكى از عجایب سلسله كوه هاى البرز كه قله عظیمى چون دماوند دارد، پرورش چندین نوع گیاه دارویى است كه اثر درمانى زیاد داشته و منحصرا در دامنه هاى این كوه به عمل آمده و در كوه هاى دیگر اثرى از آنها نیست . چندى پیش جراید ایران از یكى از این گیاهان سخن گفته اند و اثرات سحرآمیز آن را بیان داشتند و نوشتند كه كارشناسان خارجى بذر این گیاه را به كشورهاى دیگر برده و با كوشش فراوان نتوانسته اند آن را به عمل آورند، زیرا این گیاه جز در زادگاه اولیه خود، در جاهاى دیگر سبز نمى شود.  

در همان موقع ما به اطلاع خوانندگان رساندیم كه ایران عزیز ما از این مواهب و گیاهان ارزنده و مفید انحصارى زیاد دارد و بتدریج ، خود را در زبان خوراكیها معرفى خواهند كرد. اسم من گل گاو زبان است ولى لسان الثور نیستم . هر چند در كتب قدیم به این نام آمده ام . اسم فرانسوى ، انگلیسى ، آلمانى ، تركى و غیره هم ندارم ، چون در هیچ نقطه اى از زمین جز دامنه كوه هاى البرز به عمل نمى آیم و با گیاه دیگرى كه در آذربایجان و شهرهاى دیگر ایران و كشورهاى دیگرى مى روید و به غلط به گل گاو زبان مشهور شده است ، نسبتى ندارم و از شما مى خواهم كه مرا گل گاو زبان و او را گیاه گاو زبان صدا كنید، تا این اشتباهى كه پیش آمده و در حدود چند قرن است كه پزشكان و داروسازان را گمراه كرده است از بین برود. ما دو گیاه متفاوت هستیم كه تنها گلهایمان كمى به هم شبیه است ، و هیچگونه خواص مشترك نداریم و از نظر منافع طبى با هم متضاد مى باشیم و گلهاى من درشت تر از گلهاى اوست .
من در ایران ، و رقیب من در اروپا و امریكا شهرت زیاد داریم و پزشكان سنتى ایران در معالجه بسیارى از امراض از من استفاده مى كردند و نتیجه مى گرفتند. پزشكان جدید هم خواص رقیب مرا مى دانستند و براى دسته اى دیگر از امراض تجویز مى نمودند و چون عطاران فرقى بین من و رقیب من قایل نبودند، ما را به جاى هم مى دادند، و به همین جهت معالجه آنها نتیجه نمى داد و محققین از اینكه خواص و منافع ما از بین رفته است در تعجب بودند. یكى از مترجمین ، تمام فواید رقیب مرا ترجمه كرده و به من نسبت داده ، سپس بر سبیل سئوال مى نویسد: چرا ایرانیان فقط از گل گاو زبان استفاده مى كنند؟... به برگ و شاخه هاى آن توجهى ندارند، در جواب ایشان باید بگوییم كه گل گاو زبان ، فقط گلش فواید طبى دارد، زیرا گیاهى كه فرنگیها به او ((بوراش )) مى گویند گل گاو زبان نیست .
بارى ، اكنون در برابر شما دو گیاه مختلف به یك اسم قرار دارند. این دو مى خواهند در صحنه زبان خوراكیها خود را معرفى كنند و فواید و مضار خود را شرح داده و از شما بخواهند كه به موقع از هر دوى آنها بهره مند شوید.
صاحب كتاب ((تحفه )) در شرح گاو زبان چنین مى نویسد: گل گاو زبان لاجوردى و شبیه گل انار بوده و تخم آن مستدیر و لعابى است و در كوه هاى دار المرز (البرز) كثیر الوجود است و گیاه دیگرى كه در اصفهان و بعضى از بلاد، گاو زبان مى دانند ((مرماخوز)) است كه گل آن لاجوردى و كوچك و مدور است . توضیح - ((مر)) نام قبیله اى از ساكنان شمال افریقاست كه بذر چند گیاه دارویى را كه یكى از آنها گیاه گاو زبان است به اسپانیا برده و در آنجا پرورش داده و استعمال آنها را در طب معمول داشته اند. این گیاهان به اسامى مختلف مرماتوس ، مرماهوس ، مرمازا و مر ماخوز در كتب طبى قدیم وارد شده و خواص آنها تحقیق گردیده است . بعد از جنگهاى صلیبى گیاه گاو زبان را از اسپانیا به اروپا آوردند و در آنجا كاشتند و چون در كتاب قانون ابو على سینا از گل گاو زبان زیاد تعریف شده بود و این كتاب نیز مورد قبول و استناد استادان پزشكى اروپا بود، به همین جهت مورد توجه واقع گردید، ولى متاءسفانه گیاه گاو زبان هیچیك از خواص گل گاو زبان اصلى را نداشته و در عوض منافع دیگرى داشت كه كم كم محققین اروپایى به آن پى بردند. از جمله معلوم شد كه سر شاخه ، گل و برگ این گیاه داراى مقدارى شوره بوده ، عرق و ادرار را زیاد مى كند. در صورتى كه در كتب طبى ایرانیان كه در دانشگاههاى اروپا تدریس مى شد، چنین خواصى را به او نسبت نداده بودند.
حال اجازه فرمایید این دو گیاه ، هر یك جدا گانه خود را معرفى كرده و منافع خود را شرح دهند:

گل گاو زبان اصلى

من بطور خودرو، منحصرا در دامنه ى كوه هاى البرز به عمل مى آیم و تا كنون اهلى نشده و قابل كشت نیستم . من مقوى روح و اعضاى رئیسه بدن بوده ، حواس پنجگانه یا بهتر بگویم ، حواس هجده گانه آدمى را تقویت مى كنم - شكم را نرم و كیسه صفرا را باز مى كنم و اخلاط سوخته سوداوى را از معده خارج مى نمایم و عوارض آن را از بین مى برم . جوشانده من همراه با داروهاى دیگر جهت سرسام (منژیت ) بر سام (ورم حجاب حاجز) مالیخولیا، جنون و رفع حواس پرتى مفید مى باشد. جوشانده من نشاطآور بوده ، رنگ رخسار را باز مى كند. سینه و قصبه الریه را نرم مى كند، تنگ نفس ‍ و درد گلو را شفا مى دهد، دلهره و وحشت را از بین مى برد و غم و غصه را كم مى كند و براى كسانى كه با خود حرف مى زنند سودمند مى باشد.
جوشانده من با عسل جهت تنگ نفس تجویز شده است ، جویدن برگ تازه من جهت درمان جوشهاى چركى دهان اطفال و برفك و سستى بیخ دندان و رفع حرارت دهان نافع است . مقدار خوراك گل من دو مثقال تا پنج مثقال مى باشد.
عرق گل گاو زبان جهت امراض سوداوى ، وسواس و خفقان مفید است . من داراى شوره نیستم ، عرق و ادرار را زیاد نمى كنم ، ولى داراى منیزیم بوده و ترمز سرطان مى باشم .

گیاه گاو زبان

من اسم فارسى ندارم و معلوم نیست از كى به ایران آمده و در اطراف تبریز مرا كاشته اند. در زبان فرانسوى به من بوراش مى گویند و ابن بیطار گیاه شناس معروف قدیم كه در اصل اندلسى بوده و بعد به آسیاى صغیر آمده و دو كتاب بزرگ به نامهاى الجامع و المغنى به زبان عربى دارد مرا نوعى ((مرماخوز)) دانسته و به اسامى : لسان الثور، ابوالعرق ، كحیلا - كحلا، حمحم و بو غلص یاد كرده است .
گل ، سرشاخه و برگ من داراى شوره ، مواد لعابى و یك ماده تلخ است و به همین جهت عرق و ادرار را زیاد مى كنم ، و سنگهاى كلیه و مثانه را خرد كرده و از بین مى برم . تجویز من براى مبتلایان به سرسام و برسام جایز نیست . ضماد برگهاى تازه و له شده من دمل را باز مى كند و براى معالجه سوختگى ، آتش و آفتاب زدگى مفید است .
در طب سنتى ایران ((مرماخوز)) را جهت معالجه استسقا بایستى مدت زیادى برگ و بذر مرا روزانه 15 تا 20 گرم ناشتا میل نمایند.

• برچسب ها: خواص درمانی گل گاو زبان، معالجه استسقا، جوشهاى چركى دهان اطفال، برفك، سستى بیخ دندان، رفع حرارت دهان،