دانشنامه آزاد

گام دومی كه به طرف قانون و مدنیت برداشته شده آن بوده است كه جریمه را جانشین انتقام ساخته‌اند. غالب اوقات، رئیس، برای برقراری صلح و بهبود وضع میان افراد جماعت خود، نفوذ خویش را به كار می‌برده و خانوادة مقتول را راضی می‌كرده است كه، عوض انتقام خونین، مقداری پول یا هدیة دیگری را به عنوان جریمه و تاوان بپذیرند و از خون قاتل درگذرند. كم‌كم برای این جریمه و تاوان تعرفه‌ای درست شد كه معلوم می‌كرده است برای چشم، فلان قدر، و برای بازو یا دندان، فلان قدر، و برای جان، فلان اندازه تاوان پرداخته شود؛ قانون حموربی در این باره به تفصیل توضیح داده است. مردم حبشه به قدری در خصوص مجازات از راه قصاص دقت و وسواس داشته‌اند كه اگر بچه‌ای از بالای درخت به سر بچة دیگری می‌افتاد و سبب قتل او می‌شد، مادر مقتول می‌توانست فرزند دیگر خود را از بالای درخت، به عنوان قصاص، بر سر بچة قاتل سقوط دهد. مبالغی كه به عنوان جریمه و تاوان پرداخته می‌شده، بر حسب اختلاف سن و جنس و رتبة اجتماعی معتدی و معتدی علیه، اختلاف پیدا می‌كرده است؛ مثلاً مردم فیجی دله‌دزدی شخصی از تودة مردم را شنیعتر از قتلی می‌دانسته‌اند كه به دست رئیس قبیله صورت گرفته باشد. در تمام طول تاریخ حقوق، مشاهده می‌شود كه هر اندازه شخصی كه مرتكب جرمی شده منزلت عالیتری داشته، جرم او خفیفتر به شمار می‌رفته است چون لازم بوده است كه این تاوانها و غرامتها، كه برای جلوگیری از خونخواهی معین می‌شده، درست اندازه‌گیری شود و با جنایت و جرم انجام شده متناسب باشد.

تایخ تمدن ویل دورانت جلد اول مشرق زمین

عوامل كلی تمدن

تعریف تمدن

عوامل جغرافیایی‌‌ زمین شناختی تمدن

عوامل ‌ اقتصادی تمدن

عوامل نژادی تمدن

عوامل روانی تمدن

علل انحطاط و اضمحلال تمدنها

عوامل اقتصادی تمدن

از شكار تا برزگری

فقدان حس پیش‌بینی در ملل اولیه

آغاز دوراندیشی