دانشنامه آزاد - بزرگی تمدن مصر

برای آنكه شخص حقیقت این بنا را چنانكه باید فهم كند، عكسها و نقشه‌های فراوان، و خبرت و كارشناسی یك نفر معمار را باید داشته باشد. خواننده باید پیش خود محوطة وسیع محصور مربع شكلی را تصور كند كه هر ضلع آن 500 متر طول دارد؛ و چندین حیاط در آن ساخته شده، و زمانی 86000 مجسمه در آن جای داشته است؛ مجموعة اصلی ساختمانهای داخل این محوطه همان است كه معبد آمون را تشكیل می‌دهد (300 متر در 90 متر)؛ میان هر دو حیاط ستونها یا دروازه‌های بزرگ وجود دارد: از طاق نصرتهای مجللی كه تحوطمس سوم برپا كرده قسمت بالای آن ریخته، ولی هنوز تصاویر و كنده‌كاریهای آن از ظرافت حجاری آن حكایت می‌كند؛

تالار جشنهایی كه همین پادشاه ساخته، و این طرف و آن طرف آن هنوز ستونهای شیاردار دیده می‌شود، بر ستونهای سبك دوریك یونان پیشی دارد و خاطر را متوجه آنها می‌سازد؛ معبد كوچك پتاح، با ستونهای فراوانی كه دارد، در زیبایی، با نخلستان مجاور آن رقابت می‌كند؛ آنگاه گردشگاه بزرگی است كه آن نیز به فرمان تحوطمس ساخته شد و، با ستونهای درشت و برهنة خود، نمایندة حقیقی این ناپلئون مصر به شمار می‌رود؛ از همه مهمتر تالار بزرگ ستونداریاست كه سقف آن بر روی جنگلی از صد و چهل ستون عظیم قرار گرفته؛ ستونهای آن چنان به یكدیگر نزدیك است كه از گرمای سوزان خورشید جلو می‌گیرد؛ سرستونها، به شكل برگ خرما، در سنگ تراشیده شده، و تخته‌سنگهای خارای بزرگی بر روی این ستونها قرار گرفته است. در نزدیكی این محل دو مسلة یكپارچه، كه در زیبایی و بلندی درست مشابه یكدیگرند، همچون دو ستون نور در میان مجسمه‌ها و معبدهای در حال ویرانی برافراشته شده و، با نوشته‌هایی كه بر آنها نقش شده، پیام ملكة حتشپسوت را به جهانیان می‌رساند. در نوشتة مسله‌ها چنین آمده است:

این مسله‌ها از سنگ خارایی ساخته شده كه از كانهای جنوب آورده‌اند؛ تاج آنها از بهترین طلای كشورهای بیگانه است. از دور، بر روی رودخانه آنها را می‌توان دید؛ درخشندگی شعاع آنها هر «دوسرزمین» را پر می‌كند؛ هنگامی كه قرص خورشید میان آنها جای دارد، چنان می‌نماید كه براستی در افق آسمان بالا می‌آید… شما كه این دو یادگار را پس از زمان درازی خواهید دید و از آنچه من كرده‌ام سخن خواهید گفت، لابد خواهید گفت. «ما می‌دانیم چگونه چنین كوهی از طلا را برپا داشته‌اند. من، برای زرین كردن این ستونها طلا را مانند كیسه‌های دانه‌بار كیل كرده و به مصرف رسانیده‌ام.. چه، می‌دانستم كه كرنك افق آسمانی زمین است.

چه ملكه و چه شاهان بزرگی بوده‌اند! شاید این نخستین تمدن بزرگ جهان ظریفتر و زیباتر از همه باشد؛ ظن غالب آن است كه ما هنوز در آغاز اكتشاف عظمت چنین تمدنی باشیم. نزدیك دریاچة مقدس كرنك، امروز، مردانی زمین را می‌كنند و می‌كاوند و خاكهای آن را در دو زنبیلی كه بر دو كنار چوبی بسته شده می‌ریزند و با دوش آنها را حمل می‌كنند؛ در كنار این كارگران، عالم مصرشناسی را می‌بینیم كه بر روی دو قطعه سنگی كه تازه از خاك بیرون آمده خم شده و به خواندن نوشته‌های هیروگلیفی آنها مشغول است. این مصرشناس یكی از هزاران دانشمند مانند كارتر، برستد، ماسپرو، پتری، كاپارت، ویگال و نظایر ایشان است كه بسادگی در این سرزمین خورشید سوزان و شن روان به سر برده و كوشیده‌اند تا طلسم ابوالهول را برای ما بازكنند و، از شكم خاك رازپوش، هنر و ادبیات و تاریخ و حكمت مصر را بیرون آورند. زمین و آسمان هر روز با ایشان در نبرد است؛ خرافات به آنان لعنت می‌فرستد و مانع كارشان می‌شود؛ رطوبت و ویرانی پیوسته به آثاری كه این دانشمندان از زیر خاك بیرون می‌آورند حمله می‌كند؛ این نیل، كه برای سراسر مصر مایة آبادی و فراوانی است، هنگام طغیان، به داخل ویرانه‌های كرنك راه پیدا می‌كند و به ستونها می‌رسد و آنها را به زمین ‌می‌اندازد؛ و چون آب پس می‌نشیند، ورقة شوره‌ای بر روی ستونها می‌‌گذارد كه مانند خوره سنگ را می‌خورد و متلاشی می‌‌كند.

پس، بهتر آن است كه شتاب كنیم و، در زمانی كه این آثار هنوز به صورت گرد و غبار در نیامده بوده، افتخار مصر را در تاریخ و تمدن تماشا كنیم.

دوئل – مجازات – آزادی اولیه و حکومت