بافندگی و كوزه‌گری

مهارت و استادی انسان اولیه در فن بافندگی بی‌اندازه قابل توجه است؛ در اینجا نیز حیوان استاد انسان بوده است؛ دیدن خانة عنكبوت و لانة مرغان و در هم شدن الیاف و برگهای جنگلی در یكدیگر، كه یك پارچة بافتة طبیعی را نشان می‌دهد، همه، نمونه‌های آشكاری بوده است كه در فن پارچه‌بافی راهنمای انسان شده است؛ این نمونه‌ها به حدی واضح و روشن بوده كه ما تصور می‌كنیم پارچه‌بافی نخستین هنری باشد كه انسان به آن دست یافته است. با پوست و برگ و الیاف نباتی، پارچه‌ها و فرشهایی می‌ساختند كه در بعضی موارد، می‌توان گفت امروز هم، با این همه وسایل و ابزار كار، به آن خوبی نمی‌توانند بسازند. زنان جزیرة آلئوسین، برای بافتن پارچة یك جامه، یك سال وقت صرف می‌كنند؛ هندیشمردگان امریكای شمالی روپوشها و جامه‌هایی می‌بافند و اطراف آنها را با مو و رشته‌های پی حیوانات حاشیه می‌دهند،

كه با عصارة آلبالو رنگ گیرایی به آن زده‌اند و به قول كشیش تئودوت «درخشندگی این رنگها به اندازه‌ای است كه رنگهای كارخانه‌های ما هرگز به پای آن نمی‌رسد.» آنجا كه طبیعت توقف می‌كند، هنر آغاز می‌شود؛ انسان با استخوان پرندگان و ماهیان و نیهای باریك خیزران توانست سوزنهایی بسازد، و از رشته‌های پی جانوران نخهایی درست كرد كه از سوراخ كوچكترین سوزنهایی كه امروز در اختیار داریم می‌گذرد. با پوست درختان فرش و رختخواب تهیه كرد، و پوست حیوانات را خشكاند و از آن لباس و كفش ساخت و از تابیدن الیاف گیاهی به یكدیگر طنابهایی محكم به اختیار خود درآورد؛ با شاخه‌های نازك و الیاف رنگ شده سبدهایی می‌ساخت، به مراتب زیباتر از آنچه هم امروز می‌سازند.

هنر كوزه‌گری و سفالگری با هنر سبدبافی خویشی نزدیك دارد، و شاید از آن نتیجه شده باشد. برای حفظ كردن سبد از سوختن، روی آن گل خمیرشده می‌مالیدند و، پس از خشك شدن و بیرون آوردن قالب چوبین، می‌دیدند كه گل رس، شكلی را كه گرفته حفظ می‌كند و، خود، چیزی است كه می‌تواند در آتش برود؛ شاید از همین‌جا بوده است كه صنعت كوزه‌گری شروع شد و، در پایان، به آن هنر پیشرفته و عالی چینی رسید. همچنین، شاید دیدن تكه‌های گلی كه در آفتاب پخته و خشك شده، فن سفالگری را به انسانها الهام كرده باشد؛ یك گام بیشتر لازم نبوده است كه انسان آتش را جانشین آفتاب كند و هزاران گونه ظرف به اشكال متنوع، و برای مصارف متعدد – از پختن غذا و ذخیره كردن آذوقه یا وسیلة حمل و نقل مواد و زینت و تجمل و غیر آن – بسازد. تزیین ظرفهای گلی با ناخن، یا چیز نوك‌تیز دیگر، در حالی كه هنوز رطوبت دارد، نخستین شكل هنر و شاید پیش درآمد فن خطنویسی بوده باشد.

• برچسب ها: بافندگی و كوزه‌گری،