دانشنامه آزاد

اگر انسانیت انسان با سخن گفتن، و مدنیت با كشاورزی آشكار شده، صناعت نیز با پیدا شدن آتش امكان‌پذیر گشته است. انسان هرگز آتش را اختراع نكرده، بلكه این معجزه به دست طبیعت انجام پذیرفته است، خواه از مالش برگها و شاخه‌های درختان بوده باشد، خواه از جهیدن برق، خواه از تركیب پاره‌ای مواد شیمیایی؛ انسان با هوش خود توانسته است كه از طبیعت تقلید كند و فن درست كردن آتش را به مرحلة كمال برساند.

هنگامی كه انسان بر معجزة آتش دست یافت، آن را به هزاران خدمت گماشت، كه نخستین آنها، به گمان ما، مقهور كردن بزرگترین دشمن او یعنی تاریكی شب بود؛ پس از آن، از آتش استفادة حرارتی كرد و به این ترتیب توانست از مناطق استوایی به جاهای دیگر برود و خرده خرده تمام سطح زمین را آباد و قابل سكونت سازد؛ سپس، با آتش، فلزات را نرم و چكشخوار ساخت و از مخلوط كردن آنها با یكدیگر چیزهایی به دست آورد كه، از حیث سختی و فرمانبرداری، به هیچ وجه با آنچه از طبیعت به دست می‌آمد قابل قیاس نبود. آتش به اندازه‌ای در نظر مردم اولیه شگفت‌انگیز و پرسود بود كه آن را یكی از معجزات می‌پنداشتند و چون خدایی ستایشش می‌كردند، و به همین جهت جشنهای متعددی برای عبادت آن برپا می‌داشتند و آن را مركز زندگانی و خانة خویش قرار می‌دادند. هرگاه كه از جایی به جای دیگر نقل مكان می‌كردند آتش را با خود همراه می‌بردند و هرگز به خاموش شدن آن خرسندی نشان نمی‌دادند. رومیان قدیم به قدری در این كار تعصب داشتند كه دختر باكره‌ای را كه در معبد خدای آتش نگهبان آن بود و غفلت می‌كرد و سبب خاموش شدن آتش جاودانی می‌شد هلاك می‌كردند.